دانشگاه صنعتی مالک اشتر
برای مشاهده برنامه زمانی سمینارهای ارائه شده و همچنین ثبت نام در سمینارها بر روی ادامه مطلب کلیک کنید.
اثر شلاقي در زنجيره تامين
يكي از زمينه هاي تحقيقاتي در زنجيره تامين اثر شلاقي (BULLWHIP EFFECT) است. اثر شلاقي يكي از دلايل اصلي ناكارامدي زنجيره تامين است. از زماني كه «فارستر» حدود 45 سال پيش اين مطلب را كشف كرد كه تغييرات از مشتري تا تامين كننده افزايش مي يابد، محققان در جستجوي دلايل آن بوده اند. در اين مقاله ضمن بيان مفهوم اثر شلاقي، تاثيرات و دلايل اثر شلاقي و همچنين راههاي مقابله با آن را موردبررسي قرار مي دهيم.
مفهوم اثر شلاقي
تقويت تغييرپذيري تقاضا از پايين زنجيره به سمت بالاي زنجيره را اثر شلاقي مي نامند. دليل اصلي اين طرز اسمگذاري اين است كه تقويت تغييرپذيري در تقاضا غيرخطي است. يعني تغييري كوچك در تقاضاي مشتري نهايي به صورت چند برابر خود را در تقاضاي كارخانه نشان مي دهد. درست مانند يك شلاق كه اگر نوسان كمي در سر آن ايجاد كنيد در انتهاي شلاق اين نوسان بسيار بيش از نيروي اوليه تشديد مي شود.
تاثيرات اثرشلاقي
به طوركلي هرچه كمپاني ازنظر زمان تحويل (LEAD TIME) از مشتري نهايي دورتر باشد، تغييرات تقاضا بزرگتر خواهدبود. اين تاثير موجب ناكارامدي در زنجيره تامين مي شود چرا كه باعث افزايش هزينه تامين مواد و پايين آوردن توان رقابتي خواهدشد. اثر شلاقي از سه جنبه بر روي زنجيره تامين تاثير منفي مي گذارد.
ظرفيتها: يك تغيير در تقاضا باعث تغيير در استفاده از ظرفيتها مي شود. در اين حالت شركت بر سر دو راهي قرار مي گيرد: اگر ظرفيت خود را براساس ميانگين تقاضا تنظيم كند، در نقاطي كه تقاضا به اوج خود مي رسد دچار مشكل مي شود. اما اگر ظرفيتهاي خود را براساس بيشينه تقاضا تنظيم كند به ظرفيت اضافي و استفاده نشده منجر خواهدشد.
تغيير در سطح موجودي: تغييرات تقاضا به تغيير سطح موجودي در هر بخش زنجيره تامين منجر مي شود. اگر يك شركت كمتر از نياز بخش بعدي كالا بياورد، سطح موجودي كاهش مي يابد. در مقابل اگر شركت بيشتر از نياز بخش بعدي كالا بياورد سطح موجودي افزايش مي يابد. سطح موجودي بالا باعث ايجاد هزينه هاي سرمايه به كار گرفته مي شود. درحالي كه سطح موجودي پايين قابليت اطمينان در تحويل را با ريسك مواجه مي كند.
سطح بالاي ذخيره احتياطي: ذخيره احتياطي به منظور تضمين اينكه خدمات در يك سطح كافي در مقابل تغييرات تقاضا ارائه خواهدشد لازم است. هرچه اثرشلاقي در زنجيره تامين قوي تر باشد، ذخيره احتياطي بيشتري موردنياز است.
بنابراين، يك موضوع مهم در زنجيره تامين غلبه بر اثر شلاقي است. به همين منظور تشخيص دلايلي كه باعث تقويت تغييرات تقاضا مي شود لازم است. در زير بعضي از دلايلي كه به اثر شلاقي منجر مي شود آورده شده اند. ...
شش سیگما چیست ؟
شش سیگما يك استراتژی تحول سازمانی است.
قابلیتهای بهبود:
احراز كيفيت برتر و افزایش قابلیت اعتماد در محصولات تولید شده و مونتاژ شده نیازمند چارچوبی است كه به قابلیتهای سازمان در زمينههاي مدیریت، کاربرد اطلاعات و تکنولوژی يكپارچگي ببخشد. براي استفاده از اطلاعات، وجود يك سری ابزارهای آماری كه بتوان به وسیله آنها عملکرد فرآیندها و تولیدات را بهينه نمود، بسیار ضروری است. در دنياي رقابتی امروز، كيفيت خوب يك ویژگی تجملاتي نيست بلکه از دیدگاه هر دوي توليدكنندگان و مصرف كنندگان يك نیاز بنیادی است. صرف نظر از تعريفهاي متعدد كيفيت، يك سري ويژگيهاي مشترك جهاني براي آن درنظر گرفته شده است كه عبارتند از : عملكرد دقيق، حداقل تغيير و كمترين هزينه.دانشمندان و مهندسيني كه به طور عمومي و كلي با مسائل برخورد مي كنند علاقمند به مورد اول، آمارگران، متمايل به مورد دوم و مديران تجاري دوستار مورد سوم مي باشند. بديهي است فرآيند و يا محصولي موفق است كه برخوردار از همه موارد فوق باشد.
شش سیگما فلسفه بهبود مستمر است و ...
ERPچیست؟
ساليان متمادي برنامه هاي كاربردي مورد استفاده در سيستمهاي اطلاعاتي بصورت مجزا (functional)ارائه ميشد و هيچ ارتباطي با يكديگر نداشتند. چنين نرم افزارهايي مورد توجه و علاقه شركتهاي كوچك بود و براحتي نيازهاي خود را توسط اين برنامه هاي كاربردي (application) برآورده ميكردند. اما پس از مدتي با گذشت زمان و با شروع فرايند مهندسي مجدد فرايندهاي تجاري در سازمانها ، نياز به انواع مختلف سيستمهاي اطلاعاتي احساس شد و توليد سيستمهاي اطلاعاتي يكپارچه كه بتواند نرم افزارهاي حوزه هاي مختلف از جمله حسابداري ، توليد ، فروش ، انبار و ... را بصورت منسجم و همراه هم بكار گيرد آغاز گرديد . براي توليد چنين نرم افزاريهايي ، ارائه رويكرد هاي جديدي از جمله معماري مبتني بر client /server و همينطور نرم افزارهاي يكپارچه ضروري بنظر ميرسيد...
در سال 1992ساختار يك سيستم اطلاعاتي يكپارچه توسط Yakhouو Rahali توسعه يافت . در اين ساختار ، به اشتراك گذاري داده ها بين كاربران اين امكان را ايجاد ميكرد تا به سادگي و بسرعت داده هاي مورد نياز واحدهاي ديگر را در اختيارشان قرار دهند و همچنين مديران بخشهاي ديگر نيز قادر بودند بصورت يك سيستم جامع و يكپارچه با يكديگر در ارتباط باشند و گزارشات مورد نياز خود را از يك سيستم واحد استخراج نمايند. ERP چيست ؟ ( ERP ( Enterprise Resource Planning سيستمي جامعي است كه سعي در يكپارچه سازي همه وظايف و بخشهاي موجود دريك سازمان با استفاده ازيك سيستم كامپيوتري واحد را دارد كه بتواند نيازهاي خاص و ويژه اين بخشها را برآورده سازد . اين كار با استفاده از يك نرم افزار كامپيوتري انجام ميشود كه بوسيله يك ديتابيس واحد ، امكان به اشتراك گذاري اطلاعات و ارتباط بخشهاي مختلف را با يكديگر برقرار ميسازد . اين نرم افزار از تعدادي ماژول نرم افزاري تشكيل شده است كه هر يك بخشي از وظايف موجود در شركت را بر عهده دارند . اغلب نرم افزارهاي ERP آنقدر منعطف هستند كه شركتهاي خريدار قادرند تعدادي از ماژولهاي مورد نيازو يا همه آنها را نصب و بكارگيرند . بعنوان مثال شركت خريدار قادر است فقط ماژولهاي منابع انساني (HR) و مالي را از اين بسته نرم افزاري ، خريداري ، نصب و مورد استفاده قرار دهد .
ERP چگونه قادر است عملكرد تجاري يك شركت را بهبود بخشد ؟ بطور كلي هدف اصلي و اوليه ERP آن است كه فرآيند دريافت سفارش از مشتري و پردازش آن تا مرحله نهايي را بهبود بخشد . بعنوان مثال وقتي يك سفارش رسيده از سوي مشتري وارد سيستمERP ميگردد ، همه اطلاعات لازم جهت تكميل و ارائه اين سفارش ، در آن موجود ميباشد . اطلاعات مربوط به اينكه آيا مشتري سفارش دهنده ، اعتبار كافي نزد شركت را دارد يا خير ، از ماژول مالي بدست ميآيد و به همين ترتيب اطلاعات لازم در مورد سطح موجودي انبار كالا و مواد اوليه مربوط به اين سفارش ، از ماژول انبار استخراج ميگردد . با بكارگيري اين سيستم ، كاربران تنها وارد كننده داده و اطلاعات به سيستم نيستند بلكه آنها از اين پس وظيفه سنگيني را بر عهده خواهند داشت زيرا در مورد سئوالاتي از قبيل اينكه "آيا مشتري حاضر بموقع بدهي خود را بابت سفارش دريافتي خود خواهد پرداخت؟" ، "آيا ما قادر خواهيم بود بموقع سفارش مورد نظر را تحويل مشتري دهيم ؟" و سئولاتي از اين قبيل ، كاربران سيستم بايد بتوانند سريعا تصميم گيري لازم را انجام دهند واين تصميمات بر روي كل فرايند ERP تاثير گذار خواهد بود . بعلاوه ساير كاربران در بخشهاي ديگر نيز لازم است اطلاعات را بروز وارد سيستم نمايند . بعنوان مثال اگر مسئول سيستم انبار در مورد سطح موجودي انبار اشتباهي مرتكب شود ، شركت ممكن است بسياري از مشتريان خود را بدليل اطلاعات نادرست درمورد كافي نبودن ميزان موجودي ، از دست بدهد.
يك پروژه ERP چه مدت بطول ميانجامد ؟ در شركتهاي كوچك و آنهايي كه فقط بخشي از ماژولهاي ERP را خريداري و راه اندازي ميكنند ، اين پروژه ممكن است ...
|
نام نرمافزار |
رسم نمودار |
|
Harvard Project Manager (HPM) |
نمودارهاي پرت و گرت به اندازه دلخواه |
|
قابليتها/ امكانات/ …: محاسبه محدوديتهاي FF و SF و … قابليت تعريف 350فعاليت با حداكثر 12 كاراكتر، آناليز مقادير به دست آمده تجمعي و گراف آن، هزينهبندي انواع پروژهها، تعريف تقويم براي هر منبع تعيين زمان استفاده از منبع در تخصيص منابع | |
|
Microsoft Project (MSP) |
نمودارهاي پرت و گرت و گانت |
|
قابليتها/ امكانات/ …: به كار بردن و پروسه كردن روزهاي كاري و تعطيل، محاسبه زمان پايان پروژه، محاسبه انواع شناورهاي LF و EF و …، امكان استفاده از Password پشتيباني انواع پلاتر و چاپگر، آناليز انواع هزينهها، محاسبه هزينه اضافهكاري، قابليت تعريف حداكثر 9999 فعاليت و منبع با حداكثر 256 كاراكتر، تعريف كردن فعاليت جديد در فضاي پرت و جابهجا كردن آنها، گزارش دادن نمودار ميلهاي منبع در مقياس زمان | |
|
Project Schedule 7 (PS7) |
نمودارهاي پرت و گرت با نمايش بهتر و در اندازه دلخواه |
|
قابليتها/ امكانات/ …: آناليز روزهاي تعطيل كاري، محاسبه انواع شناورهاي منفي، امكان استفاده از Password، قابليت تعريف حداكثر 20000 فعاليت و تخصيص دادن يادداشت به هر فعاليت، استفاده از تقويمهاي مشترك در پروژههاي چندگانه، محاسبه ظرفيتهاي متغير، هزينههاي تورم و اضافهكاري براي منابع و افزودن به زمان اصلي يا كاهش آن، محاسبه واريانسهاي زمانبندي و آناليز انواع هزينهها، تهيه گزارش منبع، هزينه و … | |
|
Time Line (TL6) |
انواع نمودارها با اندازه دلخواه |
|
قابليتها/ امكانات/ …: در نظر گرفتن محدوديتها «زودتر از … شروع نشود» و يا « ديرتر از … شروع نشود»، آناليز پرت، تعيين مدت زمان استفاده از منبع و بع تأخير انداختن آنها با تخصيص تقويم به منابع، استفاده از بانكهاي اطلاعاتي براي ايجاد پروژهها، تخيخ گزارش راجع به منبع، قابليت مهم نمودار پرت زمانبندي شده به همراه MSP ، قابليت جانبي Guide Line 2 | |
|
Primavera |
نمودارهاي پرت، گرت و گانت |
|
قابليتها/امكانات/ . . .: با توجه به جميع موارد، اين نرمافزار اغلب تواناييها و دسترسيهاي ساير نرمافزارهاي كنترل پروژه را دارا ميباشد و علاوه بر آن امكانات قوي استفادهي شبكهاي از آن وجود دارد. قبول بيش از دههزار فعاليت در يك پروژه. | |
|
نام نرمافزار |
اطلاعات ورودي |
|
ALDEP |
طول و عرض زمين مورد نظر ، تعداد دپارتمانها، نمودار رابطه فعاليتها، ساخت بخشها، كمترين درجه ارتباط، عرض نوار چيدمان، حداقل امتياز براي چاپ يك طرح |
|
قابليت/ شرح: الگوريتم ايجاد كننده، مكانيزم كار تصافي، وارد كردن تعداد طرحهايي كه در هر مرحله بايد استقرار يابد، طرح استقراري در هر مرحله | |
|
COMLAD |
ورود اطلاعات به دو روش: 1ـ ليست محصولات؛ 2ـ نمودار ارتباطات |
|
قابليت/ شرح: ويرايش قويتر نسبت به QS و Planet، ارائه طرح نهايي با امتياز دادن به طرحها و محاسبه حداكثر و حداقل آنها. | |
|
Factory Flow |
جريان مواد، ميزان توليد و انواع توليد |
|
قابليت/ شرح: رسم چارتهاي مختلف با رنگهاي متنوع، تخمين فضاي انبار مورد نياز، رسم نمودار ازـ به و شدت ـ مسافت، تهيه بهترين استقرار با توجه به حجم توليد، فيلتر كردن دياگرامهاي پيوسته، استفاده از ابزارهايي مانند Factory OPT، Factory CAD براي ارائه Layout بهينه، طراحي چارت در 13 و ACAD12 و … | |
|
نام نرمافزار: Alliance/ MFG |
مشخصات:ارائه توابع كلي MRP و MRPII مانند: پيشبيني، سفارش خريد، سفارش فروش، گزارشات برنامهريزي، كنترل موجودي، كنترل كارگاهي، پيگيري وظايف، و …، ارتباط با نرمافزارهاي Quikbooks ، Realword ، Planis , ACCPAC, Soloinon و … دارا بودن يك واسطه باركد. |
|
نام نرمافزار |
نمودار |
|
Mini Tab |
كليه نمودارهاي كنترل كيفيت: مانند ,U,C پارتو، نقص، علت و معلولي و … ، انواع نمودارهاي حرفهاي. |
|
قابليت: فرستادن اطلاعات و دادهها بر روي Excel، محاسبات تئوري احتمالات (ضريب همبستگي، توزيعهاي پيوسته و گسسته، جداول فراواني، مقادير احتمالي) و تستهاي آماري، انجام رگرسيون خطي، پلهاي و …، آناليز دادهها غيرپارامتري، سري زماني و انواع واريانسها (دوطرفه و چند طرفه)، رسم همزمان 15 گراف. | |
|
SPSS |
انواع نمودارها و نمايش گرافيكي دوبعدي و سهبعدي، انواع نمودارهاي كنترل كيفيت |
|
قابليت: تهيه انواع جدولهاي احتمالات، تهيه انواع طرحهاي آماري، روشهاي رگرسيون و محاسبه انواع آن، آناليز دادهها غيرپارامتري و دادههاي آماري در زمينه كنترل كيفيت با در نظر گرفتن جدول دادهها و نمودارها، محاسبه انواع دادههاي آماري (ميانگين، ميانه و …) صدور فايلها و Save كردن بر روي بقيه نرمافزارها مانند Access، help قوي. | |
|
Statistica |
انواع نمودارها و نمايش گرافيكي دوبعدي و سهبعدي، انواع نمودارهاي كنترل كيفيت مانند U، NP و … . |
|
قابليت: انجام رگرسيون با هزاران متغير، قابليت تكرارپذيري و توليد دوباره، تحليل و تفسير نمودارهاي كنترل كيفيت، تجزيه و تحليل سيستمهاي آناليز زماني مانند پيشبيني و …، رسم طرحهاي مورد نياز در رگرسيون، انجام انواع محاسبات احتمالي مانند توزيعها و تفسير آنها، داراي سيستم پيشنهاد كننده. | |
|
StatGraph (STATG) |
تهيه انواع نمودارها مانند پارتو، كيفي وصفي، متغيري و … . |
|
قابليت: در زمينه QC، آناليز واريانس (ANOVA)، رگرسيون، آناليز سريهاي زماني، رسم توابع، محاسبه انواع دادههاي آماري و انواع توزيعهاي پيوسته و گسسته (برنولي، پواسون، كايدو، يكنواخت و…) حل جدول Simplex. | |
|
نام نرمافزار |
نوع مساله |
قابليت / شرح / … |
|
General Algebraic Modeling System (GAMS) |
برنامهريزي خطي، غيرخطي، عدد صحيح، مختلط و … |
انواع محدوديتها، تابع هدف متغير تعريف ميشود، پرقدرتترين نرمافزار تحقيق در عمليات. |
|
GINO |
برنامهريزي خطي و غيرخطي |
استفاده از روش حل ماتريسي، مساله مورد نظر به صورت كدهاي ASCII ذخيره ميشود، داراي help خوب، گزارش نهايي از حل مساله ميدهد. |
|
LINDO |
برنامهريزي خطي، عدد صحيح، مختلط، صفر و يك |
حل به دو روش: 1- مساله را خودبهخود حل كرده و گزارش نهايي بدهد؛ 2- مرحله به مرحله آن را حل كند. داراي help خوب، شاملLindo/386 ,Super lindo, Lindo Student است كه Super Lindo از همه قويتر است. |
|
Lingo |
برنامهريزي خطي و غيرخطي |
قويترين نرمافزار OR بعد از GAMS، استفاده از مزاياي Windows و help برقراري ارتباط با Excel، ابعاد مساله به طور عادي: 16000 متغير، 8000 محدوديت. |
|
QSB |
برنامهريزي خطي، مسائل حمل و نقل، برنامهريزي پويا، تئوري صف، شبيهسازي و مديريت پروژه |
تهيه گزارش نهايي، حل مرحله به مرحله، امكانات ويرايشي (حذف و تعديل محدوديتها، تابع هدف و …) امكان ديدن قسمت خاصي از مساله، حل ترسيمي. |
|
TORA |
برنامهريزي خطي، نظريه صف، موجودي مسائل حمل و نقل (99 مبدأ،99 مقصد) |
بر اساس متن كتاب «حمدي طه» نوشته شده، مساله را در قالب مخصوص خودش ذخيره ميكند، تهيه گزارش در هر مرحله و گزارش نهايي، قابليت ويرايش و اصلاح كليه موارد. |
|
نام نرمافزار |
شرح |
|
AutoMod |
كاربرد در مدلسازي، سرعت بالا، تكميل خودكار، جزئيات مدل، ساختن مدل سه بعدي به طور اتوماتيك، امكان عيبيابي، قابل استفاده براي طرحريزي. |
|
Micro Saint |
ايجاد سيستمهاي پيچيده شامل مدلهاي بزرگ از سيستمهاي ساخت، مونتاژ و حمل و نقل، ايجاد سريع مدلها، قابليت ايجاد، شبيهسازي، آناليز و تفسير و طرحريزي مدلها، براي نشان دادن واقعگرايانه سيستم از طرحهاي متحرك استفاده ميشود. |
|
Siman |
اولين زبان شبيهسازي براي مدلسازي سيستمهاي ساخت، اولين زبان قابل اجرا بر روي ميكروكامپيوترها، داراي منوهاي بسيار قوي، مشخص نمودن مشخصههاي ديناميكي و استاتيكي، شبيهسازي در 3 قسمت انجام ميشود: 1- تهيه مدل؛ 2- تهيه چارچوب آزمايش؛ 3- تجزيه و تحليل و آناليز اطلاعات به دست آمده. |
|
SimFactory |
كاربرد در طرحريزي و شبيهسازي، رسم طرح مورد نظر در محيط 14 و 13 و ACAD 12 و انتقال به محيط نرمافزار، نشان دادن بخشها با جزييات، نمايش جريان مواد به صورت انيميشن، طراحي Layout, Planning, Maintanace Analysis و Transportation Planning، پيشگويي عملكرد فرايندها. |
|
Taylor |
شبيهسازي توليد محصولات به صورت تكي و بستهاي، رسم طرح مورد نظر در ACAD، امكان ديدن مدل از زواياي مختلف و جهتهاي گوناگون، داراي مفسر بسيار قوي به نام TLI ، انواع Fixed Costها، نرخ بهره و ارزش افزوده، ايجاد انواع گرافها و گزارشات متناسب تمام رنگي، ضبط مستندات و مشاهده انواع اطلاعات راجع به عناصر، محصولات، كارها، مسير حركت و… ، در هر لحظه، كاربرد در مدلهاي مسيري. |
|
Vent Ana Simulation Environment (VENSIM) |
از كاملترين نرمافزارهاي شبيهسازي، كاربرد براي مدلهاي مفهومي، ايجاد، تجزيه و تحليل، طبقهبندي و شبيهسازي مدلها، در نسخههاي PLE (ايجاد دياگرام و رمز عبور، شبيهسازي، مستندسازي)، Standard (قادر به ايجاد طبقهبندي و شبيهسازي مدلها) Professional (مدل كردن سيستمهاي پيشرفته و بهينه كردن آن)، DSS ( قابليت بالا در مدل كردن)، Run Time ارائه ميشود. |
|
نام نرمافزار |
نمودارها |
|
(VISIO) Visio For Business Graphics |
OPC، FPC، مونتاژ، CPM و گانت چارت. |
|
امكان تغيير شكل و ويرايش و تغيير رنگ، ارتباط با word و Excel، مرتب كردن اجزاء مانند رسم چيدمان توليد و پر كردن فضاهاي خالي. | |
|
Harvard Graphics (HG3) |
ميلهاي، سازماني، چندگانه، نمودارهاي آماري |
|
ايجاد جدولها و طرحها، اساس كار استفاده از منوها، تهيه اسلايدهاي 35ميليمتري با يكFilm Recorder. | |
|
MS PowerPoint |
نمودارهاي مختلف |
|
قابليت ايجاد فايلهاي نمايشي، انيميشن و گرافيكي، راهنماي ارايه مقاله، سمينار و پروژه و قابليت استفادههاي تبليغاتي و آموزشي در شبكههاي جهاني Internet | |
اطلاعیه
انجمن علمی مهندسی صنایع به اطلاع دانشجویانی که قصد ارائه مقاله در چهارمین کنفرانس بین المللی مدیریت پروِِژه را دارند می رساند که زمان برگزاری این کنفرانس بهار۱۳۸۷می باشد و مهلت ارائه مقاله تا تاریخ۱ دي ماه است.ضمنا علاقه مندان می توانند جهت دریافت فرمت ارائه مقاله به سایت کنفرانس مدیریت پروژه به آدرسhttp://www.iipmc.com ویا به انجمن علمی مهندسی صنایع مراجعه کنند.
آشنايي با نظام five s) 5S )
5 S خلاصه عبارات Seiri ( سازماندهي ), Seition ( نظم و ترتيب ), Shitsuke (انضباط), Seiso (پاكيزه سازي) و Seiketus (استانداردسازي) مي باشد. 5 S نظامي است كه در ژاپن
بصورت نهادينه مورد استفاده قرار گرفته و نتايج بسيار خوبي را براي واحدهاي صنعتي و خدماتي به ارمغان آورده است. نتايجي كه معمولاً با استفاده از اين روش حاصل مي گردد را مي توان به اختصار به پيشگيري از حوادث , كاهش وقفه كاري , كنترل عمليات توليد و افزايش بهره وري در محيط كار عنوان نمود. بطور كلي هدف نهايي 5 S پيشگيري از اتلاف است. عليرغم اينكه سيستم 5 S به ظاهر خيلي ساده و قابل فهم است و انجام آن اصول نيز خيلي ساده به نظر مي آيد ولي عموماً سازمانها و واحدها براي پياده كردن آن در عمل با مشكلات فراوان روبرو هستند. دليل اين امر را بايد در ظاهر ساده آن جستجو كرد. در واقع تحقق 5 S از آن رو دشوار است كه مديران و پرسنل اجرايي از اهداف و ماموريتهاي آن بصورت صحيح اطلاع كاملي ندارند. بنابراين اجراي نظام 5 S و تدارك بستر مناسب براي انجام آن تا زماني كه اصول آن به خوبي شناخته نشده كاري بسيار دشوار است. به همين خاطر به منظور آشنايي مختصر مديران با اين روش هر يك از اين اصول به اختصار معرفي مي گردند.
1) سازماندهي ( Seiri )
سازماندهي در عام ترين مفهوم آن عبارت است از نظم دادن به كليه اجزاي يك سازمان جهت نيل به اهداف. از ديدگاه 5 S سازماندهي به معناي تشخيص ضرور از غير ضرور , اتخاذ تصميمات قاطع و اعمال مديريت اولويتها براي رهايي از غير ضروريهاست. نمونه هايي از اجراي اين S را مي توان بصورت زير فهرست نمود:
• دور ريختن اشيايي كه به آنها نياز نداريد ( جمع آوري و بايگاني مناسب روزنامه ها و صورتجلسات ... ).
• رفع عيوب و خرابيها ( تعمير ملزومات اداري , تجهيزات فني و خودروهاي مورد استفاده... ).
• مبارزه با علل آلودگيها ( استفاده از دستگاههاي تهويه مطبوع , ممنوع كردن كشيدن سيگار در محل كار , حمل و نقل مناسب غذا , استفاده بهداشتي از ذخيره آب... ).
• بازبيني پوششها و محفظه ها به منظور پيشگيري از علل آلودگي ( بسته بندي مناسب قطعات در انبار , استفاده از درزگير در پنجره ها و درپوش براي فاضلابها... ).
• تميز كردن محل كار ( شستشوي مرتب با مواد ضدعفوني كننده , نظافت در انبار , جمع آوري روغنهاي مستعمل... ).
• جلوگيري از آلودگيهاي كف سالنها (شستشوي منظم سالن تعميرگاه , مشبك نمودن جايگاههايي كه آلوده كننده هستند مثل تعويض روغني و نقاشي... ).
• حذف آلودگيهاي گرد و غبار ( استفاده از تهويه مطلوب در انبار و سالن تعميرگاهها , استغاده از فيلترهاي صافي هوا... ).
• سازماندهي انبارها ( استفاده از سيستمهاي نوين انبارداري... ).
2) نظم و ترتيب ( Seito )
نظم و ترتيب به معني قرار دادن اشياء در مكانهاي مناسب و مرتب به نحوي كه بتوان از آنها به بهترين وجه استفاده كرد. نظم و ترتيب راهي است براي يافتن و بكار بردن اشياي مورد نياز , بدون انجام جستجوهاي بيهوده. هنگامي كه هر چيز با توجه به كاركرد و در نظر گرفتن كيفيت و ايمني كار , در جاي مناسب و مشخص قرار داشته باشد , محل كار همواره منظم و مرتب خواهد بود. بدين منظور بايد همه وسايل مورد نياز را دقيقاً شناسايي كرده و كاركرد هر يك از آنها را نيز مشخص نماييم. نمونه هايي از اجراي اين S را مي توان بصورت زير فهرست نمود:
• اشيايي را كه غالباً استفاده مي كنيم , در محل كار قرارداده يا با خود حمل كنيم. ( نصب ابزار آلات بر روي بوردهاي مخصوص در تعميرگاهها , تجهيز ميزهاي افراد به ملزومات اداري... )
• اشيايي را كه به ندرت استفاده مي كنيم , در جايي دور از دسترس قرار دهيم. (استفاده از سيستم بايگاني مناسب به طوري كه سوابق كاري سالهاي گذشته در جاهاي دورتري قرار گيرد... )
• اشيايي را كه استفاده نمي كنيم دور بريزيم( دور ريختن برگهاي زائد... ).
• استقرار هر چيز در جاي مشخص و مخصوص به خود ( استفاده از فايلها و قرار دادن ملزومات اداري در جاي خود , استقرار ابزار آلات و تجهيزات در جاي مناسب در تعميرگاهها پس از استفاده... ).
• آوردن و بازگرداندن هر چيز در حداقل زمان ( يافتن سوابق از بايگاني , سهولت دسترسي به ابزار در تعميرگاه... ).
• علامت گذاري محدوده ها و محل استقرار اشياء ( نشانه ها و علائم مربوط به تعميرات در سالن تعميرگاهها , مشخص شدن محل استقرار خودروهاي شركت ).
• نظم و ترتيب در تابلوي اعلانات ( نصب پلاكاردهاي تبليغاتي شركت در جاهاي مناسب... ).
• طراحي اعلانات به نحوي كه خواندن آنها آسان باشد ( استقرار مناسب مانند در معرض ديد بودن , طراحي زيبا و خوانا بودن... ).
• استقرار كاركردي مواد , قطعات در قفسه ها و نظم بخشي به ابزارها و تجهيزات.
( جدا نمودن قطعات معيوب از بقيه در انبارها , چيدن قطعاتها در پالتهاي انبار مطابق با اصول انبارداري , استفاده از سيستم fifo )
3) پاكيزه سازي ( Seiso )
در ديدگاه 5S پاكيزه سازي عبارت از دور ريختن زوائد و پاكيزه كردن اشياء از آلودگيها و مواد خارجي است. به عبارت ديگر پاكيزه سازي نوعي بازرسي است بازبيني و پاكيزگي محيط كار براي حذف آلودگي مورد تاكيد در اين بخش از نظام 5S قرار دارد. برخي از لوازم , تجهييزات و مكانها , لزوماً بايد بسيار پاكيزه و عاري از هر نوع آلودگي نگهداري شوند , بنابراين لازم است كه آنها را دقيقاً شناسايي نموده و بر اين باور بود كه پاكيزه سازي تنها تميز كردن محل كار و لوازم موجود در آن نيست , بلكه پاكيزه سازي امكان انجام بازرسي و بازبيني را نيز بايستي فراهم آورد. نمونه هايي از اجراي اين S را مي توان بصورت زير فهرست نمود:
• آسان سازي و پاكيزه سازي و بازبيني ( بازرسي و بازديد مديريتها از مجموعه تحت پوشش خود ...).
• مسئوليتهاي تمامي افراد براي پاكيزگي محل كار ( حفظ نظافت و پاكيزگي محيط كار هر يك از پرسنل ...).
• انجام بازبيني و پاكيزه سازي مستمر جهت رفع مشكلات جزئي
• پاكيزه كردن محلهايي كه از چشم افراد به دور است ( زير ميزها , گوشه هاي اتاق , زير ملزومات اداري و تجهيزات فني ...).
• فعاليتهاي لازم توام با مسابقاتي براي تميز كردن هر چه بهتر ( در نظر گرفتن يك معيار در ارزيابي نمايندگيها و تعيين واحد نمونه در شركت و اختصاص يكي از پارامترهاي ارزيابي ماهيانه پرسنل به امر پاكيزگي محل كار... ).
4) استانداردسازي ( Seiketus )
استانداردسازي عبارت است از كنترل و اصلاح دائمي , سازماندهي , نظم , ترتيب و پاكيزگي. تاكيد اصلي در استانداردسازي متوجه مديريت است كه با استفاده از چك ليستهاي مناسب و استاندارد كردن مقررات با استفاده از نوآوري و خلاقيت , محيط كار را به نحوي استاندارد و كنترل نمايد كه همواره همه عوامل با سرعت و دقت لازم مورد استفاده قرار گيرند. نمونه هايي از اجراي اين S را مي توان بصورت زير فهرست نمود:
• استفاده از علائم و نشانه ها ( در سالن تعميرگاهها , انبار و دفاتر اداري... ).
• علامتگذاري محدوده هاي خطر و يا مراقبت خاص ( در انبار مواد شيميايي , تجهيزات با فشار كاركرد با لا ... ).
• علائم نشاندهنده جهت و راهنما ( جهت حركت خودروها در تعميرگاه و استفاده از تابلوي راهنماي واحدهاي طبقات در معابر ورودي ساختمانها... ).
• برچسبهاي نشاندهنده قطعات اصلي ( استفاده از برچسبهاي ويژه شركت از قبيل هولوگرام , باركد و ... ).
• رنگهاي هشدار دهنده.
• علايم مربوط به تجهيزات خاموش كننده (علائم مربوط به زنگ خطر و و.سايل ايمني و راهنماي از سيستم اطفاي حريق ... ).
• تمهيدات پيشگيري از خطا و اشتباه ( آموزش پرسنل در خصوص بروز خطر , تدوين دستورالعملهاي كاري براي استفاده از ابزار آلات و تجهيزات ويژه .. ).
• برچسب مواد حساس.
• برچسبهاي نشاندهنده ميزان دقت ابزار ( نصب ميزان دقت تجهيزات و تاريخ اعتبار و كنترل براي آنها ... ).
• استقرار اشياء به نحوي كه بتوان از آنها سريعاً استفاده نمود و آنها را كنترل كرد.
5) انضباط ( Shitsuke )
انضباط عبارت است از آموزش عادات و توانايي هايي جهت انجام يك وظيفه خاص. نكته اصلي در اينجا ايجاد عادات درست به جاي عادات نادرست است. اين كار را بايد از طريق آموزش شيوه هاي درست انجام كار به افراد و تمرين دادن آنان در اين زمينه , آغاز نمود. همچنين اين تمرينها از طريق وضع مقررات و پيروي جدي از آنها تحقق مي پذيرد. به عبارت ديگر انضباط فرآيندي , تكرار و تمرين انجام يك كار است. مثلاً كاملاً ضروري است كه رعايت مقررات ايمني براي افراد به صورت يك عادت درست درآيد و به اين نكته تاكيد شود كه : انضباط اصلي جدايي ناپذير از ايمني صنعتي است. نمونه هايي از اجراي اين S را مي توان بصورت زير فهرست نمود:
• تمرين نظم و ترتيب ( آموزش , نظارت مستمر , ارزيابي و پاداش به پرسنل جهت نظم و انضباط ... ).
• تمرين وقت شناسي ( آموزش , استفاده بهينه از زمان , بخصوص در بخش تعميرات در سالنها و برقراري جلسات ... ).
• پوشيدن كفش ايمني.
• تمرين اقدامات ضروري ( استفاده از تجهيزات ايمني ... ).
• توجه به زيباييها و رعايت ظواهر ( استفاده از لباسهاي كار مناسب در تعميرگاه وشركت ... ).
• نگرش مديريت به فضاهاي عمومي ( ايجاد فضاهاي سبز و يا امكانات رفاهي در محل كار... )
